fileutils

FILEUTILS(1)              NarzÄdzia plikowe GNU 4.0l              FILEUTILS(1)



NAZWA
       fileutils - opis pakietu narzÄdzi plikowych GNU

OD TÅUMACZA
       PodrÄczniki man dla narzÄdzi plikowych GNU nie sÄ już rozwijane.
       Niniejsza strona podrÄcznika powstaÅa jako tÅumaczenie, używanej przez
       twórców jako podstawowej, dokumentacji formatu info.  W pliku, który
       czytasz umieszczono czÄÅÄ dokumentacji dotyczÄcÄ wspólnych cech i
       opcji programów oraz informacje, które z różnych przyczyn nie
       znalazÅy siÄ na stronach opisujÄcych poszczególne polecenia pakietu.
       SzczegóÅowe opisy samych poleceÅ znajdziesz we wÅaÅciwych, osobnych
       stronach podrÄcznika.

       Dokumentacja niniejsza nie jest już utrzymywana i może byÄ
       niedokÅadna lub niekompletna.  Autorytatywnym źródÅem jest obecnie
       dokumentacja Texinfo.  DostÄp do niej uzyskasz wpisujÄc w wierszu
       poleceÅ:
              pinfo fileutils
       lub
              info fileutils.

WSTÄP
       Niniejszy podrÄcznik opisuje zestaw narzÄdzi plikowych GNU w wersji
       4.01.

       PodrÄcznik ten nie jest wyczerpujÄcy: nie usiÅowano wyjaÅniÄ
       podstawowych pojÄÄ dotyczÄcych plików w sposób odpowiedni dla
       nowicjuszy. Zatem, jeÅli jesteÅ zainteresowany, wÅÄcz siÄ, proszÄ, w
       udoskonalanie go. Skorzysta na tym caÅa wspólnota GNU.

       NarzÄdzia plikowe GNU sÄ w wiÄkszoÅci zgodne ze standardem POSIX.2.

       BÅÄdy proszÄ zgÅaszaÄ, w jÄz.angielskim, do <bug-fileutils@gnu.org>.
       PamiÄtaj, by zamieÅciÄ numer wersji, architekturÄ maszyny, pliki
       wejÅciowe i inne informacje potrzebne do powielenia bÅÄdu: wprowadzane
       znaki, czego siÄ spodziewaÅeÅ, co otrzymaÅeÅ i dlaczego jest to źle.
       Pliki diff sÄ mile widziane, ale proszÄ doÅÄczyÄ również opis
       problemu, gdyż czasem ciÄżko jest wyciÄgnÄÄ wnioski.

       PodrÄcznik ten powstaÅ pierwotnie na bazie uniksowych stron man
       napisanych przez Davida MacKenzie i aktualizowanych przez Jima
       Meyeringa. AutorytatywnÄ dokumentacjÄ jest obecnie dokumentacja w
       formacie info; strony man nie sÄ już rozwijane i aktualizowane.
       Franc,ois Pinard wykonaÅ wstÄpnÄ konwersjÄ do formatu Texinfo. Karl
       Berry wykonaÅ indeksy, trochÄ reorganizacji i edycji wyników.  Richard
       Stallman wniósÅ swój zwykÅy nieoceniony wglÄd w caÅoÅÄ procesu.

ZAWARTOÅÄ PAKIETU
       Obecnie pakiet narzÄdzi plikowych GNU zawiera kilkanaÅcie programów:

   Listowanie zawartoÅci katalogów
           ls          lista zawartoÅci katalogu
           dir         ls krótko
           vdir        rozgadane ls
           dircolors   ustawienie kolorów dla ls, itd.

   Podstawowe operacje
           cp          kopiuje pliki
           dd          konwertuje i kopiuje plik
           install     kopiuje pliki i ustawia atrybuty
           mv          przesuwa pliki/zmienia nazwy
           rm          usuwa pliki lub katalogi
           shred       bezpieczniejsze usuwanie plików

   Specjalne typy plików
       Niżej wymienione polecenia tworzÄ pliki specjalnych typów. (W
       szczególnoÅci `rmdir' usuwa katalogi, bÄdÄce jednym ze specjalnych
       typów plików.)

       Mimo, że uniksopodobne systemy operacyjne majÄ znacznie mniej
       specjalnych typów plików niż inne, nie wszystko może byÄ traktowane
       wyÅÄcznie jako niezróżnicowany strumieÅ bajtów "zwykÅych plików".
       Na przykÅad, podczas tworzenia lub usuwania pliku, system musi
       odnotowaÄ tÄ informacjÄ, co czyni w "katalogu" -- specjalnym rodzaju
       pliku. Można czytaÄ katalogi tak jak zwykÅe pliki, jeÅli ktoÅ jest
       ciekaw, jednak system do wykonania swojej roboty musi narzuciÄ
       strukturÄ, pewne uporzÄdkowanie bajtów takiego pliku.  Dlatego jest to
       "specjalny" typ pliku.

       Oprócz katalogów, inne typy plików specjalnych obejmujÄ potoki
       nazwane (FIFO), dowiÄzania symboliczne, gniazda i tak zwane "pliki
       specjalne".
           ln          tworzy dowiÄzania (links) miÄdzy plikami
           mkdir       tworzy katalogi
           mkfifo      tworzy FIFO (potoki nazwane)
           mknod       tworzy blokowe lub znakowe pliki specjalne
           rmdir       usuwa puste katalogi

   Zmiana atrybutów pliku
       Plik to nie tylko jego zawartoÅÄ, nazwa i typ pliku (zobacz `Specjalne
       typy plików').  Plik ma także wÅaÅciciela (id użytkownika), grupÄ
       (id grupy), prawa (co może zrobiÄ z plikiem jego wÅaÅciciel, co mogÄ
       czÅonkowie grupy a co wszyscy inni), różne znaczniki czasu
       (timestamps) i inne dane.  Zbiorczo, nazywamy je "atrybutami" pliku.
       Poniższe polecenia zmieniajÄ atrybuty pliku.
           chown       zmienia wÅaÅciciela i grupÄ pliku
           chgrp       zmienia grupÄ pliku
           chmod       zmienia prawa dostÄpu do pliku
           touch       zmienia znaczniki czasu pliku

   ZajÄtoÅÄ dysku
       Å»aden dysk nie pomieÅci nieskoÅczonej iloÅci danych. Poniższe
       polecenia podajÄ, jak bardzo zajÄte lub dostÄpne jest miejsce na
       dyskach. (Nie ma to nic wspólnego z tym, ile pamiÄci gÅównej, tj.
       RAM, używa dany program podczas pracy; w tym celu potrzebujemy `ps',
       `pstat' lub `swap' albo jakiegoÅ podobnego polecenia.)
           df          raport zajÄtoÅci dysku dla systemów plików
           du          szacunkowe zużycie miejsca przez plik
           sync        synchronizuje pamiÄÄ i dysk

OPCJE WSPÃLNE
       Pewne opcje dostÄpne sÄ we wszystkich opisywanych programach (naprawdÄ
       powinien je przyjmowaÄ każdy z programów GNU).

       --help WyÅwietla informacjÄ o stosowaniu programu i listÄ wszystkich
              dostÄpnych opcji, pomyÅlnie koÅczy dziaÅanie.

       --version
              WyÅwietla numer wersji programu i pomyÅlnie koÅczy dziaÅanie.

       Zobacz też w niektórych programach:
              Opcje kopii zapasowych: -b -S -V
              Rozmiar bloku:          BLOCK_SIZE i --block-size
              Katalog docelowy:       --target-directory

OPCJE KOPII ZAPASOWYCH
       Niektóre z programów GNU (co najmniej `cp', `install', `ln' i `mv')
       opcjonalnie tworzÄ kopie zapasowe plików przed zapisaniem ich nowych
       wersji.  Opcje te sterujÄ szczegóÅami robienia kopii. SÄ one także
       krótko wzmiankowane w opisach konkretnych programów.

       -b metoda
       --backup[=metoda]
              Tworzy kopiÄ zapasowÄ każdego pliku, który inaczej byÅby
              nadpisany lub usuniÄty.  Bez użycia tej opcji wersje pierwotne
              sÄ niszczone. PosÅuguje siÄ zadanÄ metodÄ do okreÅlenia typu
              kopii zapasowych, jakie majÄ byÄ wykonywane.  Gdy opcja ta jest
              używana bez okreÅlenia metody, do używana jest wartoÅÄ
              zmiennej Årodowiskowej VERSION_CONTROL. A jeÅli ta zmienna nie
              jest ustawiona, to domyÅlnym typem kopii zapasowej jest
              `existing'.

              Opcja ta odpowiada zmiennej `version-control' Emacsa: używane
              sÄ te same wartoÅci dla metody tworzenia kopii. Opcje te
              rozpoznajÄ także bardziej opisowe synonimy. PrawidÅowe wartoÅci
              to (unikalne skróty sÄ dopuszczalne):

              none, off
                     Nigdy nie tworzy kopii zapasowych.

              t, numbered
                     Zawsze tworzy numerowane kopie zapasowe.

              nil, existing
                     Tworzy numerowane kopie zapasowe plików, które już je
                     majÄ, zwykÅe kopie dla reszty.

              never, simple
                     Robi zawsze zwykÅe kopie zapasowe. Zauważ, proszÄ, że
                     `never' nie powinno byÄ mylone z `none'.

       -S przyr_kopii
       --suffix przyr_kopii
              Dodaje przyrostek przyr_kopii do nazwy każdego pliku kopii
              zapasowej wykonanego za pomocÄ -b. JeÅli opcja ta nie zostanie
              podana, to użyta zostanie wartoÅÄ zmiennej Årodowiskowej
              SIMPLE_BACKUP_SUFFIX.  JeÅli ona również nie jest okreÅlona,
              to użyty zostanie domyÅlny znak `~', jak w Emacsie.

       --version-control=metoda
              Opcja ta jest przestarzaÅa i w przyszÅych wydaniach zostanie
              usuniÄta.  ZostaÅa zastÄpiona przez --backup.

ROZMIAR BLOKU
       Niektóre z programów GNU (co najmniej `df', `du' i `ls') wyÅwietlajÄ
       wielkoÅci plików w "blokach". Możesz dopasowaÄ rozmiar bloku by
       uczytelniÄ rozmiary plików. Rozmiar bloku do wyÅwietlania jest
       niezależny od rozmiaru bloku jakiegokolwiek systemu plików.

       Normalnie wyÅwietlane zajÄtoÅci dysku zaokrÄglane sÄ w górÄ, iloÅÄ
       wolnego miejsca w dóÅ, a inne rozmiary do najbliższego bloku, z
       poÅówkami zaokrÄglanymi do liczb parzystych.

       DomyÅlny rozmiar bloku wybierany jest przez sprawdzenie kolejno
       poniższych zmiennych Årodowiska; pierwsza, która jest ustawiona
       okreÅla rozmiar bloku.

       DF_BLOCK_SIZE
              OkreÅla domyÅlny rozmiar bloku dla polecenia `df'. Podobnie,
              DU_BLOCK_SIZE okreÅla wielkoÅÄ domyÅlnÄ dla `du', zaÅ
              LS_BLOCK_SIZE' dla `ls'.

       BLOCK_SIZE
              OkreÅla domyÅlny rozmiar bloku dla wszystkich trzech poleceÅ,
              jeÅli nie sÄ ustawione wymienione wyżej zmienne specyficzne dla
              poszczególnych poleceÅ.

       POSIXLY_CORRECT
              Jeżeli nie jest ustawiona ani zmienna polecenie_BLOCK_SIZE ani
              też BLOCK_SIZE, ale ta zmienna jest ustawiona, to domyÅlnÄ
              wartoÅciÄ bloku jest 512.

       JeÅli nie jest ustawiona żadna z powyższych zmiennych Årodowiskowych,
       to obecnie domyÅlny rozmiar bloku wynosi 1024 bajty, lecz liczba ta
       może w przyszÅoÅci siÄ zmieniÄ.

       Rozmiaru bloku może opisywaÄ dodatnia liczba caÅkowita, okreÅlajÄca
       liczbÄ bajtów bloku, bÄdź jeden z napisów human-readable lub si,
       wybierajÄcy format w postaci czytelnej dla czÅowieka.

       W przypadku formatów czytelnych dla czÅowieka wyÅwietlane rozmiary
       koÅczone sÄ literÄ przyrostka potÄgi, jak `M' dla megabajtów.
       BLOCK_SIZE=human-readable posÅuguje siÄ potÄgami 1024; `M' oznacza
       1,048,576 bajtów.  BLOCK_SIZE=si jest podobne, ale używa potÄg 1000;
       `M' oznacza tu 1,000,000 bajtów.  (SI, MiÄdzynarodowy System
       Jednostek, definiuje wymienione przyrostki kolejnych potÄg liczby
       1000.)

       CaÅkowity rozmiar bloku może byÄ zakoÅczony literÄ okreÅlajÄcÄ
       wielokrotnoÅÄ tego rozmiaru. Przy użyciu tej notacji, litery
       rozmiarów normalnie oznaczajÄ potÄgi 1024, i może po nich wystÄpiÄ
       opcjonalna litera `B' dla oznaczenia "bajtów"; ale jeżeli po literze
       rozmiaru wystÄpuje `D' ("bajty dziesiÄtnie"), oznacza to potÄgi 1000.
       Na przykÅad, `BLOCK_SIZE=4MB' jest równoważne `BLOCK_SIZE=4194304', a
       `BLOCK_SIZE=4MD' jest równoważne `BLOCK_SIZE=4000000'.

       Zdefiniowane sÄ poniższe litery. Bardzo wielkie rozmiary, jak `1Y'
       mogÄ byÄ odrzucone przez twój komputer z powodu ograniczeÅ jego
       arytmetyki.

       k      kilo: 2^10 = 1024 dla `human-readable' lub 10^3 = 1000 dla `si'.

       M      Mega: 2^20 = 1,048,576 lub 10^6 = 1,000,000.

       G      Giga: 2^30 = 1,073,741,824 lub 10^9 = 1,000,000,000.

       T      Tera: 2^40 = 1,099,511,627,776 lub 10^12 = 1,000,000,000,000.

       P      Peta: 2^50 = 1,125,899,906,842,624 lub 10^15 =
              1,000,000,000,000,000.

       E      Exa: 2^60 = 1,152,921,504,606,846,976 lub 10^18 =
              1,000,000,000,000,000,000.

       Z      Zetta: 2^70 = 1,180,591,620,717,411,303,424 lub 10^21 =
              1,000,000,000,000,000,000,000.

       Y      Yotta: 2^80 = 1,208,925,819,614,629,174,706,176 lub 10^24 =
              1,000,000,000,000,000,000,000,000.

              DomyÅlne rozmiary bloków mogÄ byÄ unieważniane przez jawne
              użycie opcji --block-size=rozmiar.  Opcja -k lub -kilobytes
              jest równoważna --block-size=1k, co jest ustawieniem
              domyÅlnym, chyba że ustawiono zmiennÄ ÅrodowiskowÄ
              POSIXLY_CORRECT.  Opcja -h lub --human-readable jest
              równoważna --block-size=human-readable.  Opcja -H lub -si jest
              równoważna --block-size=si.

KATALOG DOCELOWY
       Niektóre programy GNU (co najmniej `cp', `install', `ln' i `mv')
       pozwalajÄ na okreÅlenie katalogu docelowego przez tÄ opcjÄ:

       --target-directory=KATALOG
              OkreÅla KATALOG docelowy.

              Interfejs wiÄkszoÅci programów przewiduje, że po przetworzeniu
              opcji i skoÅczonej liczby (może byÄ to zero) argumentów
              staÅopozycyjnych, pozostaÅa lista argumentów powinna byÄ albo
              pusta albo byÄ listÄ pozycji (zwykle plików), które bÄdÄ
              identycznie traktowane. Program xargs(1) zaprojektowano do pracy
              z takÄ konwencjÄ.

              Polecenia z rodziny mv sÄ niezwyczajne przez to, że pobierajÄ
              zmiennÄ liczbÄ argumentów, specjalnie traktujÄc ostatni z nich
              (czyli katalog docelowy).  Powoduje to, że wykonanie
              niektórych operacji nie jest banalne, np., "przesuŠwszystkie
              pliki stÄd do ../d/", gdyż `mv * ../d/' może wyczerpaÄ
              przestrzeÅ argumentów [bÄdzie ich zbyt wiele na możliwoÅÄ
              rozwiniÄcia znaku `*' przez powÅokÄ]. Z kolei `ls | xargs ...'
              nie daje czystego sposobu na okreÅlenie dodatkowego, koÅcowego
              argumentu dla każdego wywoÅania odpowiedniego polecenia. (Da
              siÄ to zrobiÄ przez polecenie powÅoki, ale wymaga to wiÄcej
              ludzkiej pracy i wysiÅku umysÅowego niż powinno.)

              Opcja --target-directory pozwala programom cp, install, ln i mv
              na wygodne użytkowanie z xargs. Na przykÅad, można przesunÄÄ
              pliki z bieżÄcego katalogu do równolegÅego katalogu `d' w ten
              sposób (jednak, nie przesuwa to plików o nazwach
              rozpoczynajÄcych siÄ `.')

                  ls | xargs mv --target-directory=../d

              KorzystajÄc z programu find w wersji GNU, można przesunÄÄ
              wszystkie pliki takim poleceniem:

                  find . -mindepth 1 -maxdepth 1 \
                      | xargs mv --target-directory=../d

              Zawiedzie ono jednak, jeżeli w bieżÄcym katalogu nie ma
              żadnych plików lub któryÅ z plików ma nazwÄ zawierajÄcÄ znak
              nowej linii. Poniższy przykÅad usuwa te ograniczenia i wymaga
              równoczeÅnie GNU find i GNU xargs:

                  find . -mindepth 1 -maxdepth 1 -print0 \
                      | xargs --null --no-run-if-empty   \
                              mv --target-directory=../d


PRAWA PLIKU
       Każdy z plików posiada zestaw "praw dostÄpu" kontrolujÄcych rodzaje
       dostÄpu, jakie majÄ do niego użytkownicy. Prawa dla pliku sÄ również
       nazywane jego "trybem dostÄpu". MogÄ byÄ przedstawiane w formie
       symbolicznej lub jako liczba ósemkowa.

   Struktura praw pliku
       IstniejÄ trzy rodzaje praw, jakie w stosunku do pliku może posiadaÄ
       użytkownik:

           1. prawo do odczytu pliku. Dla katalogów oznacza ono prawo do
              przeglÄdania (listowania) zawartoÅci danego katalogu.

           2. prawo do zapisu (zmiany) pliku. Dla katalogów oznacza ono prawo
              do tworzenia i usuwania plików w danym katalogu.

           3. prawo do wykonywania pliku (uruchomienia go jako programu). Dla
              katalogów oznacza ono prawo dostÄpu do plików w danym
              katalogu.

       IstniejÄ trzy kategorie użytkowników, którzy mogÄ mieÄ różne prawa
       do wykonywania dowolnej z powyższych czynnoÅci dla pliku:

           1. wÅaÅciciel pliku

           2. inni użytkownicy należÄcy do grupy pliku

           3. wszyscy inni użytkownicy systemu

       WÅaÅciciel i grupa przypisywane sÄ plikom podczas ich tworzenia. Zwykle
       wÅaÅcicielem jest bieżÄcy użytkownik, a grupÄ jest grupa katalogu, w
       którym znajduje siÄ plik, ale może byÄ różnie w zależnoÅci od
       systemu operacyjnego, systemu plików, w którym jest tworzony plik i
       sposobu jego tworzenia. Możesz zmieniÄ wÅaÅciciela i grupÄ pliku przy
       pomocy poleceÅ chown i chgrp.

       Oprócz wymienionych powyżej trzech zestawów trzech uprawnieŠprawa
       pliku zawierajÄ trzy specjalne skÅadniki, dziaÅajÄce jedynie w
       odniesieniu do plików wykonywalnych (programów) oraz, na niektórych
       systemach, katalogów:

           1. podczas wykonywania ustaw efektywny identyfikator użytkownika
              procesu na identyfikator wÅaÅciciela pliku (zwany bitem
              "setuid", od "set user id").  Nie dziaÅa na katalogach.

           2. podczas wykonywania ustaw efektywny identyfikator grupy procesu
              na identyfikator grupy pliku (zwany bitem "setgid", od "set
              group id").  Na niektórych systemach, zastosowany do katalogu
              ustawia dla plików w nim tworzonych grupÄ danego katalogu, bez
              wzglÄdu na grupÄ użytkownika, który je tworzy.

           3. zachowaj tekst programu na urzÄdzeniu buforujÄcym (swap), tak by
              ÅadowaÅ siÄ szybciej przy uruchomieniu (zwany "sticky bit",
              "bitem lepkim" lub "bitem ochrony").  Na niektórych systemach,
              zastosowany do katalogu zabrania użytkownikom usuwania w nim
              innych plików poza wÅasnymi; nazywane jest to ustawianiem
              katalogu "tylko-do-dodawania" ("append-only").

   Tryby symboliczne
       "Tryby symboliczne" pokazujÄ zmiany praw do plików jako operacje na
       jednoznakowych symbolach. PozwalajÄ na zmianÄ wszystkich lub wybranych
       czÄÅci praw plików, opcjonalnie w oparciu o ich uprzednie wartoÅci i
       byÄ może również o aktualne ustawienie umask (zobacz Umask i
       ochrona).  Formatem trybów symbolicznych jest:

              [ugoa...][[+-=][rwxXstugo...]...][,...]

       Poniższe sekcje opisujÄ operatory i inne szczegóÅy dotyczÄce trybów
       symbolicznych.

   Ustawianie praw dostÄpu
       Podstawowymi operacjami symbolicznymi na prawach pliku sÄ dodawanie,
       usuwanie i ustawianie prawa, jakie majÄ pewni użytkownicy do czytania,
       zapisu i wykonywania pliku. Operacje te majÄ nastÄpujÄcy format:

              użytkownicy operacja prawa

       Spacje pomiÄdzy powyższymi trzema czÄÅciami pokazano wyÅÄcznie dla
       czytelnoÅci; tryby symboliczne nie mogÄ zawieraÄ spacji.

       CzÄÅÄ użytkownicy mówi, jakim użytkownikom zmieniany jest dostÄp do
       pliku. SkÅada siÄ z jednej lub wiÄcej liter (może też byÄ pusta;
       zobacz `Umask i ochrona', gdzie znajdziesz opis, co wówczas siÄ
       dzieje).  Kiedy podano wiÄcej niż jednÄ z tych liter, ich kolejnoÅÄ
       nie ma znaczenia.

           u      (user) użytkownik, który jest wÅaÅcicielem pliku

           g      (group) inni użytkownicy należÄcy do grupy pliku

           o      (other) inni użytkownicy systemu;

           a      (all) wszyscy użytkownicy; to samo co ugo.

       CzÄÅÄ operacja mówi, jak zmieniÄ zadanym użytkownikom prawa dostÄpu
       do pliku, i jest jednym z nastÄpujÄcych symboli:

           +      dodaje prawa do dowolnych praw pliku, jakie majÄ już
                  użytkownicy. NastÄpuje uzupeÅnienie już posiadanych praw o
                  podane.

           -      usuwa prawa spoÅród dowolnych praw pliku, jakie majÄ już
                  użytkownicy.

           =      ustawia podane prawa jako jedyne prawa pliku, jakie powinni
                  mieÄ do niego użytkownicy. Usuwa ewentualne uprzednie
                  prawa.

       CzÄÅÄ prawa mówi, jaki rodzaj dostÄpu do pliku powinien zostaÄ
       zmieniony; jest to zero lub wiÄcej poniższych liter. tak jak w
       przypadku czÄÅci użytkownicy, kolejnoÅÄ liter, jeÅli jest wiÄcej niż
       jedna, nie ma znaczenia. PominiÄcie czÄÅci prawa przydatne jest tylko z
       operacjÄ `=', gdzie nie daje ona użytkownikom żadnego dostÄpu do
       pliku.

           r      prawo do odczytu (read) pliku

           w      prawo do zapisu (write) pliku

           x      prawo do wykonywania (execution) pliku

       Na przykÅad, aby odebraÄ każdemu prawo do odczytu i zapisu pliku, ale
       nie do jego wykonywania, posÅuż siÄ:
           a=rw
       UsuniÄcie prawa zapisu dla wszystkich użytkowników innych niż
       wÅaÅciciel pliku można zrealizowaÄ przez:
           go-w
       Powyższe polecenie nie zmieni dostÄpu, jaki ma do pliku jego
       wÅaÅciciel, nie nie ma też wpÅywu na to, czy inni użytkownicy mogÄ
       czytaÄ bÄdź wykonywaÄ plik.

       ChcÄc nie daÄ nikomu poza wÅaÅcicielem pliku żadnych praw do niego,
       możesz posÅużyÄ siÄ podanym poniżej trybem. Inni użytkownicy mogÄ
       nadal usunÄÄ plik, jeżeli majÄ prawo zapisu w katalogu, w którym siÄ
       on znajduje.
           go=
       Innym sposobem okreÅlenia tego samego jest:
           og-rxw

   Kopiowanie istniejÄcych praw
       Możesz ustaliÄ prawa pliku w oparciu o jego prawa już istniejÄce. By
       to zrobiÄ wystarczy zamiast używania `r', `w' czy `x' po operatorze
       użyÄ liter `u', `g' lub `o'. Na przykÅad tryb
           o+g
       dodaje prawa dla użytkowników, którzy naleÅ¼Ä do grupy pliku do
       praw, jakie posiadajÄ inni użytkownicy pliku. Zatem, jeÅli plik
       poczÄtkowo miaÅ tryb 644 (`rw-rw-r--'), to powyższe dopisanie zmieni
       mu tryb na 666 (`rw-rw-rw-').  Jeżeli tryb poczÄtkowo miaÅ tryb 741
       (`rwxr----x'), to nastÄpi zmiana na tryb 745 (`rwxr--r-x'). Operacje
       `-' i `=' dziaÅajÄ analogicznie.

   Zmiana praw specjalnych
       Oprócz zmiany praw odczytu, zapisu i wykonywania pliku, możesz
       zmieniÄ także jego prawa specjalne.  W podsekcji `Struktura praw
       pliku' znajdziesz ich krótki opis.

       W celu zmiany prawa pliku ustawiajÄcego identyfikator użytkownika przy
       wykonaniu posÅuż siÄ literÄ u w czÄÅci użytkownicy trybu
       symbolicznego oraz s w czÄÅci prawa.

       W celu zmiany prawa pliku ustawiajÄcego identyfikator grupy przy
       wykonaniu posÅuż siÄ literÄ g w czÄÅci użytkownicy trybu
       symbolicznego oraz s w czÄÅci prawa.

       W celu zmiany prawa pliku decydujÄcego o pozostawieniu tekstu programu
       na urzÄdzeniu wymiany (swap), posÅuż siÄ literÄ o w czÄÅci
       użytkownicy trybu symbolicznego oraz t w czÄÅci prawa.

       Na przykÅad, chcÄc dodaÄ prawo ustawiania ID użytkownika dla programu,
       możesz użyÄ trybu
           u+s
       UsunÄÄ mu zarówno prawo ustawiania ID użytkownika jak i grupy,
       możesz trybem:
           ug-s
       Użycie trybu
           o+t
       spowoduje z kolei zachowanie programu na urzÄdzeniu wymiany.

       PamiÄtaj, że prawa specjalne dziaÅajÄ tylko w odniesieniu do plików
       wykonywalnych, plus, na niektórych systemach, katalogach (w tym
       przypadku majÄ inne znaczenie; patrz `Struktura praw pliku'). Użycie
       `a' w czÄÅci użytkownicy trybu symbolicznego nie powoduje zmian praw
       specjalnych; zatem,
           a+s
       nic nie robi. Musisz użyÄ jawnie `u', `g' lub `o' by zmieniÄ prawa
       specjalne. Również kombinacje `u+t', `g+t' i `o+s' nic nie robiÄ.

       Operator `=' niezbyt siÄ przydaje przy prawach specjalnych; na
       przykÅad, tryb:
           o=t
       spowoduje zachowanie pliku na urzÄdzeniu wymiany, ale równoczeÅnie
       usunie wszystkie prawa odczytu, zapisu i wykonania, które mogli mieÄ
       wczeÅniej użytkownicy nie należÄcy do grupy pliku.

   Warunkowa wykonywalnoÅÄ
       Istnieje jeszcze jeden specjalny typ praw symbolicznych; jeÅli użyjesz
       X zamiast x, to prawo wykonywania jest zmieniane tylko wtedy, gdy plik
       ma już prawo wykonywania lub jest to katalog. Zmienia on prawa
       wykonywania dla katalogów nawet, jeÅli uprzednio nie miaÅy ustawionego
       żadnego prawa wykonywania.

       Na przykÅad, ten tryb:
           a+X
       daje wszystkim użytkownikom prawo wykonywania plików (lub
       przeszukiwania katalogów) jeÅli ktoÅ już wczeÅniej je posiadaÅ.

   Dokonywanie wielu zmian
       Format trybów symbolicznych jest faktycznie bardziej zÅożony, niż
       opisano to powyżej (zobacz `Ustawianie praw dostÄpu'). Umożliwia on
       dwa sposoby dokonywania wielu zmian w prawach plików.

       Sposób pierwszy polega na wielokrotnym okreÅleniu czÄÅci operacja i
       prawo po czÄÅci użytkownicy trybu symbolicznego.

       Na przykÅad, tryb:
           og+rX-w
       daje użytkownikom innym niż wÅaÅciciel pliku prawo odczytu oraz,
       jeÅli jest to katalog lub ktoÅ już ma prawo wykonywania tego pliku,
       daje im prawo wykonywania; równoczeÅnie odbiera im prawo zapisu tego
       pliku. Nie ma to wpÅywu na prawa, jakie posiada do niego wÅaÅciciel
       pliku. Powyższy tryb jest równoważnikiem dwu trybów:
           og+rX
           og-w

       Drugi sposób dokonywania wielu zmian polega na okreÅleniu wiÄcej niż
       jednego prostego trybu symbolicznego, oddzielonego od poprzedniego
       przecinkiem.  Na przykÅad, ten tryb:
           a+r,go-w
       nadaje każdemu prawo do odczytu pliku i usuwa prawo zapisu wszystkim
       użytkownikom oprócz jego wÅaÅciciela. Inny przykÅad:
           u=rwx,g=rx,o=
       ustawia wprost wszystkie nie-specjalne prawa pliku. (Nie daje
       użytkownikom spoza grupy w ogóle żadnych praw do pliku.)

       Opisane dwie metody mogÄ byÄ ze sobÄ ÅÄczone. Ten tryb
           a+r,g+x-w
       daje wszystkim użytkownikom prawo odczytu pliku, użytkownikom
       należÄcym do grupy pliku również prawo jego wykonywania, ale bez
       prawa zapisu.  Powyższy tryb można zapisaÄ na kilka różnych
       sposobów; innym sposobem jest:
           u+r,g+rx,o+r,g-w


   Umask i ochrona
       JeÅli w trybie symbolicznym pominiÄto czÄÅÄ okreÅlajÄcÄ użytkowników,
       to domyÅlnie jest ona przyjmowana za `a' (dotyczy wszystkich
       użytkowników), z wyjÄtkiem tego, że prawa ustawione w zmiennej
       systemowej umask nie sÄ zmieniane. WartoÅÄ umask można zmieniÄ
       posÅugujÄc siÄ poleceniem umask. WartoÅÄ domyÅlna tej zmiennej jest
       różna dla różnych systemów.

       PominiÄcie czÄÅci użytkownicy trybu symbolicznego nie jest na ogóÅ
       użyteczne przy operacjach innych niż `+'. Przydaje siÄ przy `+',
       gdyż pozwala na użycie `umask' jako Åatwo dostosowywalnej ochrony
       przeciw rozdawaniu wiÄkszych praw do plików niż faktycznie
       zamierzasz.

       Na przykÅad, jeÅli `umask' ma wartoÅÄ 2, co usuwa prawa zapisu dla
       użytkowników nie należÄcych do grupy pliku, to tryb:
           +w
       dodaje prawo zapisu do pliku jego wÅaÅcicielowi i innym użytkownikom
       należÄcym do grupy pliku, ale nie pozostaÅym użytkownikom.  Inaczej
       jest w przypadku trybu:
           a+w
       ignoruje on `umask' i daje prawo zapisu do pliku wszystkim
       użytkownikom.

   Tryby liczbowe
       Prawa pliku sÄ wewnÄtrznie zapisywane jako liczby caÅkowite. Zamiast
       podawaÄ tryb symbolicznie, możesz podaÄ liczbÄ Ã³semkowÄ (o podstawie
       ukÅadu równej 8), odpowiadajÄcÄ wewnÄtrznej reprezentacji nowego
       trybu.  Liczba ta jest zawsze interpretowana jako ósemkowa; nie musisz
       dodawaÄ wiodÄcego 0, tak jak w C. Tryb 0055 jest tym samym, co tryb 55.

       Tryb liczbowy jest zwykle krótszy w zapisie niż odpowiadajÄcy mu tryb
       symboliczny, ale jego ograniczeniem jest to, że nie możesz przy jego
       okreÅlaniu korzystaÄ z poprzednich praw pliku; możesz jedynie ustawiaÄ
       je bezwzglÄdnie.

       Na wiÄkszoÅci systemów prawa nadane użytkownikowi, innym
       użytkownikom grupy pliku i pozostaÅym użytkownikom spoza grupy sÄ
       przechowywane jako trójki bitów, każda przedstawiana przez jednÄ
       cyfrÄ Ã³semkowÄ.  UkÅad bitów, poczynajÄc od najmniejszej wartoÅci,
       pokazano poniżej:

       WartoÅÄ trybu  OdpowiadajÄce mu prawo

                      Pozostali użytkownicy spoza grupy pliku:
               1      wykonanie (x)
               2      zapis (w)
               4      odczyt (r)

                      Inni użytkownicy należÄcy do grupy pliku:
              10      wykonanie (x)
              20      zapis (w)
              40      odczyt (r)

                      WÅaÅciciel pliku:
             100      wykonanie (x)
             200      zapis (w)
             400      odczyt (r)

                      Prawa specjalne:
            1000      zachowaj obraz na urzÄdzeniu wymiany
            2000      ustaw ID grupy przy wykonaniu
            4000      ustaw ID użytkownika przy wykonaniu

       Na przykÅad, tryb liczbowy 4755 odpowiada trybowi symbolicznemu
       `u=rwxs,go=rx', zaÅ tryb 664 trybowi `ug=rw,o=r'.  Numeryczny tryb 0
       odpowiada symbolicznemu `ugo='.

FORMATY WPROWADZANIA DATY
       Ta sekcja opisuje tekstowe postaci daty akceptowane przez programy GNU.
       SÄ to ÅaÅcuchy znakowe, które możesz, jako użytkownik, podaÄ jako
       argumenty różnych programów. Nie jest tu opisany interfejs C
       (poprzez funkcjÄ getdate).

       Mimo, że opisywana skÅadnia daty umożliwia przedstawienie dowolnej
       daty od roku zerowego naszej ery, to liczby caÅkowite komputera nie sÄ
       wystarczajÄco duże dla takich (wzglÄdnie) dÅugich okresów czasu.
       NajwczeÅniejszÄ datÄ jaka jest dozwolona semantycznie w systemach
       uniksowych jest póÅnoc 1 stycznia 1970 czasu uniwersalnego (UTC).

   Ogólna skÅadnia daty
       "Data" jest ÅaÅcuchem znakowym (może byÄ pusty) zawierajÄcym wiele
       elementów rozdzielonych biaÅymi znakami. BiaÅy znak może byÄ
       pominiÄty jeÅli nie spowoduje to niejednoznacznoÅci. Pusty ÅaÅcuch
       oznacza poczÄtek dzisiejszego dnia (tj.póÅnoc). KolejnoÅÄ elementów
       jest nieistotna. ÅaÅcuch daty może zawieraÄ wiele różnych odmian
       elementów:
           * datÄ kalendarzowÄ
           * czas dnia (godzinÄ)
           * strefÄ czasowÄ
           * dzieÅ tygodnia
           * element wzglÄdny
           * czyste liczby
       Opiszemy poniżej po kolei każdy z typów elementu daty.

       W wiÄkszoÅci kontekstów kilka liczb może byÄ zapisanych sÅownie.
       Najbardziej przydaje siÄ to do okreÅlania elementów dnia tygodnia lub
       elementów wzglÄdnych (patrz poniżej). Oto lista: `first' (pierwszy)
       dla 1, `next' (nastÄpny) dla 2, `third' (trzeci) dla 3, `fourth'
       (czwarty) dla 4, `fifth' dla 5, `sixth' dla 6, `seventh' dla 7,
       `eighth' dla 8, `ninth' dla 9, `tenth' dla 10, `eleventh' dla 11 i
       `twelfth' dla 12.  Również, `last' (ostatni) oznaczajÄcy dokÅadnie
       -1.

       Kiedy w ten sposób zapisywany jest miesiÄc, wciÄż traktowany jest
       tak, jakby zostaŠzapisany liczbowo, zamiast potraktowania w sposób "w
       peÅni zgodny z wymowÄ"; zmienia to dozwolone ÅaÅcuchy.

       WielkoÅÄ liter w datach jest caÅkowicie ignorowana. PomiÄdzy nawiasami
       okrÄgÅymi można umieszczaÄ komentarze, póki zawarte nawiasy sÄ
       poprawnie zagnieżdżone. MyÅlniki, po których nie wystÄpujÄ cyfry sÄ
       obecnie ignorowane.  WiodÄce zera w liczbach sÄ ignorowane.

   Zapis daty kalendarzowej
       "Zapis daty kalendarzowej" okreÅla dzieÅ roku. Podawany jest rozmaicie,
       w zależnoÅci od tego, czy miesiÄc okreÅlono liczbowo czy sÅownie.
       Wszystkie te ÅaÅcuchy okreÅlajÄ tÄ samÄ datÄ kalendarzowÄ:
           1970-09-17           # ISO 8601.
           70-9-17              # zaÅóż 19xx dla 69 do 99, 20xx dla 00 do 68.
           70-09-17             # wiodÄce zera sÄ ignorowane.
           9/17/72              # powszechny zapis amerykaÅski.
           24 September 1972
           24 Sept 72           # wrzesieŠ(September) ma specjalny skrót.
           24 Sep 72            # zawsze dozwolone trzyliterowe skróty.
           Sep 24, 1972
           24-sep-72
           24sep72
       Można też ominÄÄ rok. W takim przypadku, używany jest ostatnio
       okreÅlony rok, lub rok bieżÄcy, jeÅli nie okreÅlono żadnego. Na
       przykÅad:
           9/17
           sep 17
       A oto reguÅy...

       Dla miesiÄcy podanych liczbowo dozwolony jest format liczbowy ISO 8601
       postaci `ROK-MIESIÄC-DZIEÅ', gdzie ROK jest dowolnÄ liczbÄ caÅkowitÄ,
       MIESIÄC jest liczbÄ od 01 do 12, zaÅ DZIEÅ jest liczbÄ od 01 do 31.
       JeÅli liczba jest mniejsza niż dziesiÄÄ to musi byÄ zapisana z zerem
       wiodÄcym. Jeżeli ROK jest wynosi 68 lub mniej, to dodawane jest do
       niego 2000; w przeciwnym razie, jeÅli ROK jest mniejszy od 100, to jest
       do niego dodawane 1900. Akceptowana jest konstrukcja postaci
       `MIESIÄC/DZIEÅ/ROK', popularna w Stanach Zjednoczonych.  Również
       `MIESIÄC/DZIEÅ', z pominiÄciem roku.

       MiesiÄce sÅownie mogÄ byÄ zapisane w peÅnej formie: `January'
       (styczeÅ), `February' (luty), `March' (marzec), `April' (kwiecieÅ),
       `May' (maj), `June' (czerwiec), `July' (lipiec), `August' (sierpieÅ),
       `September' (wrzesieÅ), `October' (październik), `November' (listopad)
       lub `December' (grudzieÅ). SÅowne okreÅlenia miesiÄcy mogÄ byÄ skracane
       do pierwszych trzech liter, z możliwym dodaniem kropki koÅczÄcej
       skrót. Dozwolony jest również zapis `Sept' zamiast `September'.

       Przy sÅownym zapisie miesiÄcy data kalendarzowa może byÄ podana na
       jeden z poniższych sposobów:
           DZIEÅ MIESIÄC ROK
           DZIEÅ MIESIÄC
           MIESIÄC DZIEÅ ROK
           DZIEÅ-MIESIÄC-ROK
       Albo, pomijajÄc rok:
           MIESIÄC DZIEÅ

   Zapis czasu (godziny)
       "Zapis czasu" w ÅaÅcuchach daty okreÅla czas (godzinÄ) zadanego dnia.
       Oto kilka przykÅadów, oznaczajÄcych tÄ samÄ godzinÄ:
           20:02:0
           20:02
           8:02pm
           20:02-0500      # w strefie EST (Eastern US Standard Time)
       Ogólniej, czas może zostaÄ podany jako `GODZINA:MINUTA:SEKUNDA',
       gdzie GODZINA jest liczbÄ od 0 do 23, MINUTA liczbÄ od 0 do 59, zaÅ
       SEKUNDA liczbÄ od 0 do 59. CzÅon `:SEKUNDA' można pominÄÄ, jest on
       wówczas przyjmowany jako zero.

       JeÅli po okreÅleniu czasu wystÄpuje `am' lub `pm' (lub `a.m.' czy
       `p.m.'), to GODZINA ograniczona jest do zakresu od 1 do 12 a `:MINUTA'
       może byÄ pominiÄta (przyjmowana za zero). `am' wskazuje na pierwszÄ
       poÅowÄ dnia, `pm' na drugÄ poÅowÄ. W tej notacji, godzina 12 poprzedza
       godzinÄ 1: póÅnoc jest zapisywana jako `12am', zaÅ poÅudnie jako
       `12pm'.

       Po zapisie czasu może również wystÄpiÄ okreÅlenie korekty z uwagi na
       strefÄ czasowÄ. Jest ono wyrażane jako `ZGGMM', gdzie Z jest znakiem
       `+' lub `-', GG jest liczbÄ godzin różnicy dla strefy a MM liczbÄ
       minut.  Podanie w ten sposób strefy czasowej wymusza interpretacjÄ
       podanego czasu wzglÄdem czasu uniwersalnego (UTC - Coordinated
       Universal Time), unieważniajÄc wczeÅniejsze okreÅlenia strefy czasowej
       czy lokalnej strefy czasowej. CzÄÅÄ opisujÄca MINUTY w okreÅleniu czasu
       nie może byÄ pomijana, jeÅli używana jest korekta z uwagi na strefÄ
       czasowÄ. Jest to jedyny sposób okreÅlania korekty strefy czasowej o
       uÅamkowe czÄÅci godziny.

       Można podaÄ korektÄ `am'/`pm' albo korektÄ z uwagi na strefÄ czasowÄ,
       ale nie obie jednoczeÅnie.

   Strefa czasowa
       Element typu "strefa czasowa" okreÅla miÄdzynarodowÄ strefÄ czasowÄ,
       wskazywanÄ przez niewielki zestaw liter. SÄ one obsÅugiwane w celu
       zachowania wstecznej zgodnoÅci. Ich używanie nie jest jednakże
       zalecane, gdyż praktycznie sÄ one dwuznaczne: na przykÅad, skrót
       `EST' posiada inne znaczenie w Australii, a inne w Stanach
       Zjednoczonych. Zawarte w nim kropki sÄ ignorowane.  Wojskowe miana
       stref czasowych używajÄ pojedynczych liter.  Obecnie jako pozycje typu
       strefa czasowa mogÄ byÄ przedstawiane wyÅÄcznie strefy o przesuniÄciu o
       caÅkowitÄ liczbÄ godzin.  W poprzedniej sekcji znajdziesz opis
       precyzyjniejszego sterowania korektÄ z uwagi na strefÄ czasowÄ.

       Poniżej podano wiele stref czasowych (z wyÅÄczeniem stref "czasów
       letnich"), uporzÄdkowanych wedÅug przesuniÄcia w czasie (parametr
       GODZINA strefy).

       -1200  `Y' wojskowo.

       -1100  `X' wojskowo.

       -1000  `W' wojskowo.

       -0900  `V' wojskowo.

       -0800  `PST' dla amerykaÅskiej strefy Pacific Standard, zaÅ `U'
              wojskowo.

       -0700  `MST' dla amerykaÅskiej strefy Mountain Standard, zaÅ `T'
              wojskowo.

       -0600  `CST' dla amerykaÅskiej strefy Central Standard, zaÅ `S'
              wojskowo.

       -0500  `EST' dla amerykaÅskiej strefy Eastern Standard, zaÅ `R'
              wojskowo.

       -0400  `AST' dla amerykaÅskiej strefy Atlantic Standard, zaÅ `Q'
              wojskowo.

       -0300  `P' wojskowo.

       -0200  `O' wojskowo.

       -0100  `N' wojskowo.

       +0000  `GMT' dla Åredniego czasu Greenwich (Greenwich Mean), `UT' dla
              czasu uniwersalnego, `UTC' dla Coordinated Universal, `WET' dla
              czasu zachodnioeuropejskiego (Western European), zaÅ `Z' dla ISO
              8601 i zapisu wojskowego.

       +0100  `A' wojskowo, `CET' dla czasu Årodkowoeuropejskiego (Central
              European), `MET' dla Midden Europesche Tijd (holenderski), and
              `MEZ' dla Mittel-Europa"ische Zeit (Niemcy).

       +0200  `B' wojskowo, zaÅ `EET' dla wschodnioeuropejskiego (Eastern
              European).

       +0300  `C' wojskowo.

       +0400  `D' wojskowo.

       +0500  `E' wojskowo.

       +0600  `F' wojskowo.

       +0700  `G' wojskowo.

       +0800  `H' wojskowo.

       +0900  `I' wojskowo, zaÅ `JST' dla strefy japoÅskiej (Japan Standard).

       +1000  `GST' dla amerykaÅskiej strefy Guam (Guam Standard), zaÅ `K'
              wojskowo.

       +1100  `L' wojskowo.

       +1200  `M' wojskowo, zaÅ `NZST' dla strefy nowozelandzkiej (New Zealand
              Standard).

       Istnieje wiele stref czasowych wynikajÄcych z oszczÄdzania ÅwiatÅa
       dziennego ("czas letni", strefy DST - daylight-saving time). Również
       umieszczajÄc po okreÅleniu strefy zwykÅej ÅaÅcuch `DTS' jako odrÄbne
       sÅowo (tj. oddzielone biaÅymi znakami), można podaÄ odpowiedniÄ strefÄ
       czasowÄ oszczÄdzania energii.

       -0700  `PDT' dla amerykaÅskiej strefy Pacific Daylight.

       -0600  `MDT' dla amerykaÅskiej strefy dla Mountain Daylight.

       -0500  `CDT' dla amerykaÅskiej strefy Central Daylight.

       -0400  `EDT' dla amerykaÅskiej strefy Eastern Daylight.

       -0300  `ADT' dla amerykaÅskiej strefy Atlantic Daylight.

       +0100  `BST' dla brytyjskiego czasu letniego (British Summer) oraz
              `WEST' dla zachodnioeuropejskiego czasu letniego (Western
              European Summer).

       +0200  `CEST' dla Årodkowoeuropejskiego czasu letniego (Central
              European Summer), `MEST' dla Midden Europesche S. Tijd
              (holenderski) oraz `MESZ' dla Mittel-Europa"ische Sommerzeit
              (Niemcy).

       +1300  `NZDT' dla nowozelandzkiego czasu New Zealand Daylight.

   DzieÅ tygodnia
       BezpoÅrednie powoÅanie siÄ na dzieÅ tygodnia bÄdzie wystÄpowaÄ po dacie
       (tylko jeÅli to konieczne) w celu okreÅlenia takiego dnia tygodnia w
       przyszÅoÅci.

       Dni tygodnia mogÄ byÄ pisane w postaci peÅnej: `Sunday' (niedziela),
       `Monday' (poniedziaÅek), `Tuesday' (wtorek), `Wednesday' (Åroda),
       `Thursday' (czwartek), `Friday' (piÄtek) lub `Saturday' (sobota).
       Można je skracaÄ do pierwszych trzech liter, opcjonalnie zakoÅczonych
       kropkÄ.  Dozwolone sÄ także specjalne skróty `Tues' dla wtorku
       (Tuesday), `Wednes' dla Årody (Wednesday) oraz `Thur' lub `Thurs' dla
       czwartku (Thursday).

       DzieÅ tygodnia może byÄ poprzedzony liczbÄ, by wyraziÄ przesuniÄcie w
       czasie o danÄ liczbÄ tygodni. Najlepiej używany jest w wyrażeniach
       takich jak `third monday' (trzeci poniedziaÅek). W tym kontekÅcie
       dopuszczalne sÄ również `last DZIEÅ' lub `next DZIEÅ'; przesuwajÄ one
       o tydzieŠwstecz lub w przód w stosunku do dnia reprezentowanego przez
       DZIEÅ.

       Przecinek nastÄpujÄcy po okreÅleniu dnia tygodnia jest jest ignorowany.

   Elementy wzglÄdne w ÅaÅcuchach dat
       "Elementy wzglÄdne" wskazujÄ na datÄ przesuniÄta wzglÄdem danej (lub
       daty bieżÄcej, jeÅli nie podano innej) w przód i wstecz. Efekty
       elementów wzglÄdnych sumujÄ siÄ. Oto kilka przykÅadów:
           1 year        # 1 rok
           1 year ago    # 1 roku temu
           3 years       # 3 lata
           2 days        # 2 dni
       JednostkÄ przemieszczenia w czasie można wybraÄ przy pomocy ÅaÅcucha
       year lub month dla przesuniÄcia odpowiednio o caÅe lata lub miesiÄce.
       SÄ to jednostki doÅÄ rozmyte, gdyż lata i miesiÄce nie majÄ jednakowej
       dÅugoÅci. Precyzyjniejszymi jednostkami sÄ fortnight, czyli okres 14
       dni, week (tydzieÅ) majÄcy 7 dni, day (dzieÅ) majÄcy 24 godziny, hour
       (godzina) o 60 minutach, minute (minuta) lub min o 60 sekundach i
       second (sekunda) lub sec o dÅugoÅci jednej sekundy. Przyrostek s,
       oznaczajÄcy w jÄzyku angielskim liczbÄ mnogÄ, doÅÄczony do tych
       jednostek jest akceptowany i ignorowany.

       Jednostka czasu może zostaÄ poprzedzona mnożnikiem, podanym jako
       liczba (może byÄ ze znakiem). Liczby bez znaku traktowane sÄ jako
       liczby dodatnie ze znakiem. Brak liczby oznacza mnożnik 1. NastÄpujÄce
       po elemencie wzglÄdnym sÅowo ago (..temu) jest równoważne
       poprzedzeniu jednostki dodatkowym mnożnikiem o wartoÅci -1.

       ÅaÅcuch znaków tommorow (jutro) ma wartoÅÄ jednego dnia w przyszÅoÅci
       (równoważne day), ÅaÅcuch yesterday (wczoraj) ma wartoÅÄ jednego dnia
       w przeszÅoÅci (równoważny day ago, dzieÅ temu).

       ÅaÅcuchy  now (teraz) lub today (dziÅ) sÄ jednostkami wzglÄdnymi
       odpowiadajÄcymi zerowemu przesuniÄciu w czasie; biorÄ siÄ one z tego,
       że przesuniÄcie w czasie o wartoÅci zerowej reprezentuje bieżÄcy
       czas, jeÅli nie zostanie to zmienione przez poprzedzajÄce elementy.
       ÅaÅcuchów okreÅlajÄcych bieżÄcy czas można użyÄ do uwydatnienia
       innych elementów, jak w `12:00 today' (12:00 dziÅ). ÅaÅcuch this (ten)
       ma również znaczenie przesuniÄcia w czasie o zerowej wartoÅci, ale
       używany jest raczej w ÅaÅcuchach daty jak `this thursday' (ten
       czwartek).

       Gdy element wzglÄdny powoduje, że data wynikowa przekracza granicÄ
       miÄdzy DST (np.czasem letnim, zobacz podsekcja `Strefa czasowa') a
       czasem zwykÅym (nie-DST), lub odwrotnie, godzina jest korygowana
       stosownie do czasu lokalnego.

   Czyste liczby w ÅaÅcuchach daty
       DokÅadna interpretacja czystej liczby dziesiÄtnej zależy od kontekstu
       w ÅaÅcuchu znakowym okreÅlajÄcym datÄ.

       Jeżeli liczba dziesiÄtna ma postaÄ RRRRMMDD i nie pojawia siÄ przez
       niÄ Å¼aden inny element daty kalendarzowej (patrz `Zapis daty
       kalendarzowej'), to RRRR odczytywane jest jako rok, MM jako numer
       miesiÄca a DD jako dzieÅ miesiÄca opisywanej daty.

       Jeżeli liczba dziesiÄtna ma postaÄ GGMM i w ÅaÅcuchu daty nie pojawia
       siÄ przed niÄ Å¼aden inny element okreÅlajÄcy czas, to GG jest
       odczytywane jako godzina a MM jako minuty godziny opisywanego czasu
       dnia. MM może byÄ też pominiÄte.

       JeÅli po lewej stronie liczby pojawia siÄ zarówno data kalendarzowa
       jak i czas, ale nie ma elementu wzglÄdnego, to liczba unieważnia
       wczeÅniej okreÅlony rok.

   Autorzy `getdate'
       `getdate' zostaÅo pierwotnie zaimplementowane przez Stevena M. Bellovin
       (<smb@research.att.com>) podczas pobytu w Chapel Hillwhile na
       University of North Carolina.  Kod zostaŠpóźniej nieco zmodyfikowany
       przez kilku ludzi na Usenecie, a nastÄpnie gruntownie zmieniony przez
       Richa $alz (<rsalz@bbn.com>) i Jima Berets (<jberets@bbn.com>) w
       sierpniu 1990. Rozmaite wersje dla systemu GNU zrobiÅ David MacKenzie,
       Jim Meyering i inni.

       RozdziaÅ ten zostaÅ pierwotnie utworzony przez Franc,oisa Pinard
       (<pinard@iro.umontreal.ca>) z kodu źródÅowego `getdate.y', a
       nastÄpnie poprawiony przez K. Berry (<kb@cs.umb.edu>).


ZOBACZ TAKŻE
       ls(1)     lista zawartoÅci katalogu

       dir(1)    ls krótko

       vdir(1)   rozgadane ls

       dircolors(1)
                 ustawienie kolorów dla ls

       cp(1)     kopiuje pliki

       dd(1)     konwertuje i kopiuje pliki

       install(1)
                 kopiuje pliki i nadaje atrybuty

       mv(1)     przesuwa pliki/zmienia nazwy

       rm(1)     usuwa pliki lub katalogi

       shred(1)  bezpieczniejsze usuwanie plików

       ln(1)     tworzy dowiÄzania (links) miÄdzy plikami

       mkdir(1)  tworzy katalogi

       mkfifo(1) tworzy FIFO (potoki nazwane)

       mknod(1)  tworzy blokowe lub znakowe pliki specjalne.

       rmdir(1)  usuwa puste katalogi

       chown(1)  zmienia wÅaÅciciela i grupÄ pliku

       chgrp(1)  zmienia grupÄ pliku

       chmod(1)  zmienia prawa dostÄpu do pliku

       touch(1)  zmienia znaczniki czasu pliku

       df(1)     raport zajÄtoÅci dysku dla systemów plików

       du(1)     szacunkowe zużycie miejsca przez plik

       sync(1)   synchronizuje pamiÄÄ i dysk

grudzieÅ 1999                         FSF                         FILEUTILS(1)