intro

INTRO(1)                 Podręcznik użytkownika Linuksa                 INTRO(1)



NAZWA
       intro - wprowadzenie do poleceń użytkownika

OPIS
       Sekcja 1. podręcznika ekranowego opisuje polecenia i narzędzia dostępne
       dla użytkowników, na przykład narzędzia obróbki teksów, powłoki,
       kompilatory, przeglądarki stron www, przeglądarki plików i obrazów,
       edytory itd.

UWAGI
       Linux jest odmianą systemu UNIX i w zasadzie wszystkie uniksowe polecenia
       użytkownika działają dokładnie tak samo pod Linuksem (oraz pod FreeBSD i
       na wielu innych systemach uniksopodobnych).

       Pod Linuksem są dostępne różne graficzne środowiska użytkownika (GUI,
       graphical user interface), w których można używać myszki do wykonywania
       różnych operacji, co pozwala zacząć pracę bez wcześniejszego przebijania
       się przez tony dokumentacji. Jednakże tradycyjnym środowiskiem Uniksa
       jest interfejs linii poleceń (CLI,  command line interface), w którym
       wpisuje się polecenia, aby powiedzieć komputerowi, co ma zrobić. Jest to
       szybsze i ma większe możliwości, ale wymaga sprawdzenia, jakie te komendy
       są.  Poniżej przedstawiono podstawowe minimum, tak na początek.

   Logowanie
       Aby zacząć pracę, najprawdopodobniej trzeba najpierw otworzyć sesję,
       wprowadzając nazwę użytkownika i hasło. Program login(1) uruchamia
       powłokę (interpreter poleceń). W przypadku środowiska graficznego,
       wyświetlony zostanie ekran z menu lub ikonkami i powłokę będzie można
       uruchomić kliknięciem myszy. Patrz także xterm(1).

   Powłoka (shell)
       Polecenia są wydawane powłoce, czyli interpreterowi poleceń. Jest to
       zwykły program i można go zmienić. Każdy ma swoją ulubioną powłokę. Ta
       standardowa nazywa się sh. Patrz także: ash(1), bash(1), chsh(1), csh(1),
       dash(1), ksh(1), zsh(1).

       Przykładowa sesja może wyglądać tak:

           knuth login: aeb
           Password: ********
           $ date
           Tue Aug  6 23:50:44 CEST 2002
           $ cal
                August 2002
           Su Mo Tu We Th Fr Sa
                        1  2  3
            4  5  6  7  8  9 10
           11 12 13 14 15 16 17
           18 19 20 21 22 23 24
           25 26 27 28 29 30 31

           $ ls
           bin  tel
           $ ls -l
           total 2
           drwxrwxr-x   2 aeb       1024 Aug  6 23:51 bin
           -rw-rw-r--   1 aeb         37 Aug  6 23:52 tel
           $ cat tel
           maja    0501-1136285
           peter   0136-7399214
           $ cp tel tel2
           $ ls -l
           total 3
           drwxr-xr-x   2 aeb       1024 Aug  6 23:51 bin
           -rw-r--r--   1 aeb         37 Aug  6 23:52 tel
           -rw-r--r--   1 aeb         37 Aug  6 23:53 tel2
           $ mv tel tel1
           $ ls -l
           total 3
           drwxr-xr-x   2 aeb       1024 Aug  6 23:51 bin
           -rw-r--r--   1 aeb         37 Aug  6 23:52 tel1
           -rw-r--r--   1 aeb         37 Aug  6 23:53 tel2
           $ diff tel1 tel2
           $ rm tel1
           $ grep maja tel2
           maja    0501-1136285
           $

       Użycie kombinacji klawiszy Control-D zakończyło sesję.

       . Znak $ był znakiem zachęty — jest to sposób oznajmiania przez powłokę,
       że jest gotowa na przyjęcie kolejnego polecenia. Znak zachęty może być
       skonfigurowany na wiele sposobów, można w nim umieścić takie rzeczy, jak
       nazwa użytkownika, nazwa komputera, bieżący katalog, czas, itd.
       Przypisanie PS1="Co dalej, mistrzu? " zmieni znak zachęty na właśnie
       taki, jak podano.

       Widzieliśmy, że istnieją polecenia date (wyświetla datę i czas) oraz cal
       (pokazuje kalendarz).

       Polecenie ls listuje zawartość bieżącego katalogu — mówi, jakie  pliki
       znajdują się w katalogu. Z opcją -l wyświetla długą listę, która zawiera
       właściciela, rozmiar i datę pliku oraz uprawnienia do czytania i/lub
       zmieniania pliku. Na przykład plik "tel" ma 37 bajtów, jego właścicielem
       jest aeb i właściciel może czytać z pliku i do niego zapisywać, inni mogą
       tylko czytać.  Właściciela i uprawnienia można zmienić poleceniami chown
       i chmod.

       Polecenie cat wyświetla zawartość pliku. (Nazwa pochodzi od "concatenate
       and print" ("scal i wydrukuj"): wszystkie pliki podane jako parametry są
       łączone a następnie wysyłane na "standardowe wyjście" (zob. stdout(3)), w
       tym przypadku ekran terminalu).

       Polecenie cp (od "copy" — ang. kopiuj) kopiuje plik.

       Polecenie mv (od "move" — ang. "przenieś") tylko zmieni mu nazwę.

       Polecenie diff wyświetla różnice między dwoma plikami. Tutaj nie było
       żadnego wyjścia, ponieważ nie było różnic.

       Polecenie rm (od "remove" — ang. "usuń") usuwa plik i — bądź ostrożny! —
       plik nieodwołalnie znika. Nie ma kosza ani nic w tym rodzaju. Usunięcie
       oznacza utracenie pliku.

       Polecenie grep (od "g/re/p") szuka wystąpień podanego łańcucha znaków w
       jednym lub więcej plikach. Tutaj znalazło numer telefonu Mai.

   Ścieżki i katalog bieżący
       Pliki znajdują się w rozległym drzewie, hierarchii plików. Każda ma nazwę
       ścieżki, opisującą ścieżkę z korzenia drzewa (który jest nazywany /) do
       pliku. Na przykład taką pełną ścieżką mogłoby być /home/aeb/tel. Ponieważ
       podawanie pełnych ścieżek za każdym razem nie byłoby zbyt wygodne, więc
       dla plików znajdujących się w bieżącym katalogu można podać tylko ostatni
       komponent ścieżki. To dlatego /home/eb/tel można skrócić do tel, jeżeli
       bieżącym katalogiem jest /home/aeb.

       Polecenie pwd wyświetla nazwę bieżącego katalogu.

       Polecenie cd zmienia bieżący katalog.

       Try alternatively cd and pwd commands and explore cd usage: "cd", "cd .",
       "cd ..", "cd /", and "cd ~".

   Katalogi
       Polecenie mkdir tworzy nowy katalog.

       Polecenie rmdir usuwa katalog, jeżeli jest pusty, lub zgłasza błąd w
       przeciwnym wypadku.

       Polecenie find (z raczej rozbudowaną składnią) wyszuka pliki o danej
       nazwie lub innej właściwości. Na przykład "find . -name tel" znalazłoby
       wszystkie pliki tel, zaczynając wyszukiwanie od obecnego katalogu (który
       jest nazywany .). A "find / -name tel" zrobiłoby to samo, ale zaczęłoby
       wyszukiwanie od korzenia drzewa. Ponieważ przeszukiwanie
       wielogigabajtowego dysku może zająć sporo czasu, czasami lepszym pomysłem
       może być użycie polecenia locate(1).

   Dyski i systemy plików
       Polecenie mount dołącza system plików znaleziony na jakimś dysku (lub
       dyskietce, CDROM-ie itp.) do hierarchii systemu plików. A umount z
       powrotem go odłącza. Polecenie df mówi, ile wolnego miejsca pozostało na
       dysku.

   Procesy
       W systemach uniksowych może jednocześnie działać wiele procesów, zarówno
       uruchomionych przez użytkownika, jak i systemowych. Procesy uruchamiane z
       konsoli są procesami pierwszoplanowymi, a pozostałe są procesami
       działającymi w tle.  Polecenie ps pokazuje, jakie procesy są aktywne i
       jakie numery zostały przypisane tym procesom. Polecenie kill pozwala na
       pozbycie się procesów. Bez żadnej opcji wysyła tylko przyjacielskie
       żądanie: proszę się zakończyć. A "kill -9", po którym następuje numer
       procesu, natychmiast zabije proces. Procesy pierwszoplanowe mogą często
       zostać zabite przez naciśnięcie Control-C.

   Wyszukiwanie informacji
       Istnieją tysiące poleceń, każde mające wiele opcji. Tradycyjnie polecenia
       są udokumentowane w stronach podręcznika ekranowego (takich, jak ta), tak
       więc polecenie "man kill" dokumentuje sposób użycia polecenia "kill" (a
       "man man" wyświetla dokumentację programu "man").  Program man wyświetla
       tekst za pomocą pagera, którym zazwyczaj jest less.  Naciśnij klawisz
       spacji, aby wyświetlić kolejną stronę, naciśnij q, aby zakończyć.

       Wszelka dokumentacja zwyczajowo odwołuje się do stron podręcznika
       ekranowego przez podanie nazwy i numeru sekcji, jak na przykład man(1).
       Strony podręcznika są zwięzłe i pozwalają na szybkie wyszukanie jakiegoś
       zapomnianego szczegółu. Dla nowych użytkowników użyteczny jest tekst
       wprowadzenia z większą liczbą przykładów i wyjaśnień.

       Z wieloma programami GNU/FSF są dostarczane pliki info.  Polecenie "info
       info" wyświetli wprowadzenie na temat użycia programu info.

       Specjalne tematy są często omawiane w dokumentach HOWTO. Sprawdź
       zawartość katalogu /usr/share/doc/howto/pl lub /usr/share/doc/howto/en i
       użyj przeglądarki www, jeżeli znajdziesz tam pliki HTML.

ZOBACZ TAKŻE
       ash(1), bash(1), chsh(1), csh(1), dash(1), ksh(1), locate(1), login(1),
       man(1), xterm(1), zsh(1), wait(2), stdout(3), man-pages(7), standards(7)

O STRONIE
       Angielska wersja tej strony pochodzi z wydania 5.13 projektu Linux
       man-pages. Opis projektu, informacje dotyczące zgłaszania błędów oraz
       najnowszą wersję oryginału można znaleźć pod adresem
       https://www.kernel.org/doc/man-pages/.


TŁUMACZENIE
       Autorami polskiego tłumaczenia niniejszej strony podręcznika są: Adam
       Byrtek <alpha@irc.pl>, Robert Luberda <robert@debian.org> i Michał Kułach
       <michal.kulach@gmail.com>

       Niniejsze tłumaczenie jest wolną dokumentacją. Bliższe informacje o
       warunkach licencji można uzyskać zapoznając się z GNU General Public
       License w wersji 3 ⟨https://www.gnu.org/licenses/gpl-3.0.html⟩ lub
       nowszej. Nie przyjmuje się ŻADNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI.

       Błędy w tłumaczeniu strony podręcznika prosimy zgłaszać na adres
       manpages-pl-list@lists.sourceforge.net ⟨⟩.



Linux                          13 sierpnia 2020 r.                      INTRO(1)